İRRİTABL BARSAK SENDROMU (SPASTİK KOLİT)
İrritabl barsak sendromu (İBS) daha eski bir deyimle spastik kolit sindirim sisteminin kronik bir rahatsızlığıdır. Belirtileri karın ağrısı, şişkinlik, gaz ve barsak alışkanlıklarında değişimlerdir. Barsak alışkanlıklarındaki değişimler kabızlık, ishal bazen herikisinin bir arada olduğu şekilde olabilir. En önemli özelliği bu belirtileri açıklayıcı organik bir neden olmamasıdır. Sindirim sisteminin beslenme, stres ve diğer çevresel faktörlere daha duyarlı olması söz konusudur. İBS'li hastalar gastroenterolojide en sık karşilaşılan hasta grubunu oluşturur. Toplumdaki bireylerin %10-20'si İBS semptomları yaşamakta, bunların da %20'si hekime başvurmaktadır. İBS'de mevcut tedavi yaklaşımları yakınmaları rahatlatabilir ancak tabloyu tamamen ortadan kaldıramaz.
İBS neden oluşur?
Nedeni net bilinmemekle birlikte birçok teori ortaya atılmıştır:
- İBS'li hastalarda barsakların normal uyaranlara reaksiyonunda artış olduğu düşünülmektedir. Stres önemli bir tetikleyicidir.
- İnce ve kalın barsaklarda anormal kasılmalar (spasm) yakınmaları ortaya çıkarabilir.
- Bazı gıdalara duyarlılık (süt ürünleri, baklagiller, gazlı içecekler, karnabahar, brokoli lahana, kızartmalı-yağlı yiyecekler, çok soğuk-çok sıcak yiyecekler) mevcuttur.
- Bazen ağır bir barsak infeksiyonunun (gastroenterit) ardından İBS gelişebilir.
Belirtiler
Karın ağrısı: Tipik olarak kramp şeklinde ve değişken şiddette olabilir. Stres ve beslenme düzensizlikleri ağrıyı ortaya çıkarabilir. Bayanlarda adet dönemlerinde yakınmalar belirginleşebilir.
Dışkılama değişiklikleri: ishal, kabızlık veya ardışık şekilde ishal-kabızlık atakları olabilir.
Şişkinlik, gaz, geğirme: Karın ağrısı ve/veya dışkılama değişikliklerine eşlik edebilir.
Tanı
Tanı, benzer yakınmaları ortaya çıkarabilecek organik nedenlerin dışlanması ile konulur. Hastanın yaşı, genel sağlık durumu, geçmişi ve aile özellikleri de göz önüne alınarak yapılacak testler belirlenir. Kan ve dışkı testleri, vakaya göre karın görüntülemeleri (ultrason, tomografi gibi) ve gerekli bulunursa kolonoskopi incelemesi yapılabilir. Özellikle 40 yaş üzeri, kilo kaybı, kansızlık ve kanlı dışkılama gibi alarm semptomları olan hastalar mutlaka araştırılmalıdır.
Tedavi
- Sağlıklı beslenme ve yaşam biçimi benimsenmelidir.
- Stresin doğru yönetimi yakınmaları önemli oranda düzeltebilir.
- Spasm çözücü ve barsak hareketlerini düzenleyici ilaçlardan faydalanılabilir.
- Bazı vakalarda psikiatrik destek ve antidepresan tedaviler yararlı olabilir.